Proses Tehlike Analizi (PHA) HAZID, HAZOP, LOPA & SIL Screening

Sıkça Sorulan Sorular

1. PHA Paketi nedir, hangi problemleri çözer?

PHA (Proses Tehlike Analizi) paketi; prosesinizdeki tehlikeleri senaryo bazında ortaya çıkarır, riskleri değerlendirir ve alınacak önlemleri aksiyon planına dönüştürür. Amaç; kaza, yangın, sızıntı, patlama, duruş ve kalite kaybı gibi olayların nedenlerini görünür hale getirip tekrarını önlemektir.

2. HAZID, HAZOP ve LOPA arasındaki fark nedir? Hangisi gerekli?

• HAZID: Hızlı ve geniş kapsamlı tehlike taramasıdır (nerede ne olabilir?).

• HAZOP: P&ID üzerinden sistematik sapma analizidir (neden–sonuç–mevcut korumalar).

• LOPA: Seçilen kritik senaryolarda koruma katmanlarının yeterliliğini yarı-kantitatif değerlendirir.

Gereklilik; tesisin karmaşıklığına, risk seviyesine ve müşteri/denetim beklentisine göre belirlenir. Çoğu projede pratik akış HAZID → HAZOP, ihtiyaç halinde LOPA/SIL screening şeklindedir.

3. Bu çalışma hangi tesislerde/hatlarda kritik hale gelir?

Yanıcı/parlayıcı/zehirli kimyasal kullanılan hatlar, basınçlı sistemler, reaktör/kolon/kurutma–tozlu prosesler, yakıt–gaz sistemleri, solventli üretimler, büyük depolamalar, yeni devreye alma/kapasite artışı veya sık arıza–ramak kala yaşayan hatlarda PHA kritik hale gelir.

4. Çalışma başlamadan hangi dokümanlar gerekir?

Tercihen: PFD ve güncel P&ID, proses açıklaması, ekipman listesi, kontrol felsefesi/alarmlar, interlock listeleri (varsa), layout/yerleşim, kullanılan kimyasalların SDS/GBF’leri, geçmiş kaza/ramak kala kayıtları ve mevcut prosedürler (iş izinleri, bakım, acil durum).

5. HAZOP çalıştayına kimler katılmalı?

Minimum ekip genelde: proses/üretim sorumlusu, bakım (mekanik/elektrik), otomasyon/enstrümantasyon, İSG temsilcisi, kalite (gerekiyorsa) ve sahayı iyi bilen operatör temsilcisidir. Karar alınabilmesi için “sahada yetkisi olan” en az bir yönetici/şef katılımı önerilir.

6. Saha ziyareti şart mı, uzaktan yapılabilir mi?

İdeal olan; en az bir saha keşfi ile P&ID’nin gerçek sahayla uyumunun kontrol edilmesidir. Dokümanlar çok güncelse ve ekip deneyimliyse çalıştayların bir kısmı uzaktan yürütülebilir; ancak kritik düğümler için saha doğrulaması genelde kaliteyi ciddi artırır.

7. LOPA ve SIL screening hangi durumda devreye girer?

HAZOP/HAZID sonucunda “yüksek risk” çıkan veya mevcut korumaların yeterliliği tartışmalı olan senaryolarda LOPA yapılır. SIL screening ise bu senaryolarda emniyet fonksiyonu (SIF) ihtiyacı doğup doğmadığını belirler ve gerekiyorsa bir sonraki adım (SRS/SIL doğrulama çalışmaları) için çerçeve oluşturur.

8. Çalışma ne kadar sürer, kaç düğüm (node) incelenir?

Süre; proses karmaşıklığına ve node sayısına bağlıdır. HAZID genelde daha kısa sürer; HAZOP node bazlı ilerlediği için en çok zamanı alır. Tipik planlama; node sayısı ve toplantı saatleri netleştirildikten sonra yapılır ve proje başında bir “çalıştay takvimi” çıkarılır.

9. Teslimatlar neler olur?

Standart teslimatlar: çalışma metodolojisi ve kapsam özeti, HAZID/HAZOP tabloları ve karar kayıtları, risk kabul kriteri referansı, önerilen önlemler ve aksiyon listesi (sorumlu–termin–öncelik), LOPA/SIL screening çıktıları (varsa) ve yönetim için kısa özet sunumu/raporu.

10. Aksiyonların takibi nasıl yapılır, kapanış doğrulaması var mı?

Aksiyonlar; sahibi, hedef tarihi ve kanıt gereksinimi tanımlanmış şekilde takip edilir. İsteğe bağlı olarak belirli periyotlarla (ör. 2–4 hafta) durum toplantıları yapılır ve kapanan aksiyonlar için kanıt (foto, tutanak, doküman revizyonu vb.) ile doğrulama sağlanır. Proses değişirse veya P&ID revize edilirse ilgili bölümler için güncelleme yapılır.